Candy Stripes

Diş əti Müalicəsi

DİŞ ƏTİ MÜAYİNƏSİ

Milyonlarla insan, dişlərin və implantların itkisinə yol aça bilən diş əti xəstəliklərindən və bunların nəticəsi olaraq ciddi infeksiyalara sahib olduqlarından xəbərsizdirlər. Bu insanlarda xəstəliyin inkişaf etmə riskinin və ya varlığının qiymətləndirilməsi üçün diş əti müayinəsi aparılılır.

 

Dünyada dişlər və implantlar ətrafındaki diş əti xəstəlikləri olan insanların sayı sürətlə artdıqca, xüsusən də bu xəstəliklərin digər xroniki sistem xəstəliklərlə əlaqəsi elmi araşdlırmalar nəticəsində təsdiqləndikcə, keçmişdə və hal-hazırda diş əti xəstəlikləri olan insanlarda bu sahədə ixtisaslaşmış və daha təcrübəli olan parodontologiya mütəxəssisləri tərəfindən müayinə, müalicə və cərrahi əməliyyat olunması əhəmiyyət kəsb edir.

 

Diş əti müayinəsi sırasında parodontoloq tərəfindən pasientin tam tibbi və stomatoloji tarixçəsi nəzərdən keçirilir. Hər hansı bir dərmanın istifadəsi və ya parodontun sağlamlığına təsir göstərə biləcək, hamiləlik, ürək-damar, şəkərli diabet və bu kimi hər hansı bir sistem xəstəliklərinin varlığı və onların müalicəsi haqqında parodontoloqun tam məlumatlandırılması vacibdir. Daha sonra ağız boşluğunda diş əti muayinəsi aparılır, dişlər və implantlar ətrafında diş əti sağlamlığı və ya xəstəliklərinin mövcudluğu, çənələr arasında dişlərin okklüziyası və itirilmiş dişlər nahiyyəsi ətraflı qiymətləndirilir. Diş əti müayinəsi sırasında üzərində xüsusi xətkeşi olan parodontolojı zond istifadə edilərək dişlər və implantlar ətrafında ciblərin dərinlikləri ölçülür. Panoram və periapikal rentgenlər vasitəsi ilə dişləri və implantları dəstəkləyən çənə sümüyü haqqında əlavə məlumat əldə olunur.

DİŞ ƏTİ XƏSTƏLİKLƏRİ

Diş əti sağlam olan insanlarda, diş əti toxumaları dişin boyun nahiyyəsini çox sıx və möhkəm şəkildə tam örtürlər və dişlərin çənə sümüyü toxumalarında tam dəstəyini təmin edirlər. Diş əti xəstəlikləri olduqda isə, diş əti və çənə sümüyü toxumaları iltihablanaraq aralarında bağ zəyiflədiyi üçün, dişlər ətrafında cibin dərinliyi artaraq, içindəki bakteriyaların çoxalaraq yaşamaları üçün daha çox yer təmin olunur.

Gingivit, diş ətində şişkinliyə, qırmızılığa və asanlıqla qanamaya səbəb olan, diş əti xəstəliklərinin ən mülayim formasıdır. Adətən bu mərhələdə narahatçılıq az olur və ya heç olmur. Bu xəstəliyə adətən qeyri-adekvat ağız boşluğu gigiyenası səbəb olur. Müalicə olunmamış gingivit parodontitə qədər inkişaf edə bilər, nəticədə isə dişin itirilməsinə və digər sağlamlıq problemlərinə gətirib çıxara bilər. Vaxt keçdikcə, diş ərpi diş əti səviyyəsinin altından cibin icərisinə yayıla bilir. Ərp içərisindəki bakteriyaların toksinləri diş ətlərini qıcıqlandıraraq, insan organizmində xroniki iltihabi cavab stimullaşdırmaq, dişi dəstəkləyən toxumalarda, xususən də çənə sümüyündə əriməya səbəb olurlar. Bunun nəticəsində diş və diş əti arasında cib şəklində iltihablı boşluq formalaşır. Parodontit irəlilədikçə və xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi artdıqca, ciblər dərinləşir və dişi dəstəkləyən toxumaların daha çox itirilməsinə səbəb olur. Nəticədə, daha cox çənə sümüyü itirildiyi üçün dişin laxlaması artır və çəkilməsi zərurəti yaranır.

DİŞ ƏTİ MÜALİCƏSİ

Diş əti müalicəsinin əsas məqsədi dişlər və implantlar ətrafında diş əti xəstəliklərinə səbəbi olan ərpə və risk amillərinə tam nəzarət edərək xəstəliyin inkişafını dayandırmaq, həmçinin itirilmiş və zərər görmüş toxumalarının bərpası və dərin ciblərin ortadan qaldırılması ilə dişlər ətrafında sağlam mühiti təmin etməkdir. Diş əti mualicəsi mümkün olduqca minimal invaziv şəkildə olmalıdır. Əksər hallarda diş əti müalicəsi cərrahiyyəsiz vasitələr ilə həyata keçirilə bilir, ancaq bilinməlidir ki, bu müalicənin məhdudiyyətləri vardır. Bu mərhələdə diş əti sağlamlığına nail ola bilmədiyimiz vaxt, rekonstruktiv diş əti cərrahiyyəsi uygun görülə bilər. 

DİŞ ƏTİ MÜALİCƏSİNİN MƏRHƏLƏLƏRİ

Diş əti müalicəsi bir neçə mərhələlərdən ibarətdir:

I. Fərdi ağız boşluğu gigiyena təlimatı və məsləhəti

Diş əti müalicəsinin məqsədi ağız boşluğunda zərərli bakteriya miqdarını azaldaraq, nəticədə iltihab səviyyəsini də azaltmaqdır. Müalicə sırasında parodontoloq tərəfindən diş əti xəstəliklərinin səbəbləri və diş əti sağlamlığının necə qorunması haqqında məlumat verilir. Bununla yanaşı, hər bir insana, onun tələblərinə uyğun olaraq, ən uyğun diş fırçalama texnikası (Bass/Stilmann), diş ipi və ya dişarası fırçaların düzgün istifadəsi fərdi olaraq izah olunur və göstərilir.

Diş fırçalama texnikası (Bass metodu)

Diş fırçalama texnikası (Stilmann metodu)

Diş ipi və dişarası fırçanın istifadə qaydası

II. Professional təmizliklərin aparılması

Dişlər və implantlar ətrafındakı əlçatan nahiyələrdən xüsusi alətlər və cihazlar istifadə edilərək bütün yumşaq və sərt yığıntılar çıxarıldıqdan sonra dişlərin cilalanması və xüsusi gellər tətbiq olunur.

III. Dərin təmizliklərin (Dişin kök səthinin təmizlənməsi və hamarlaşdırılması) aparılması

Parodontiti olan insanlarda professional təmizliklər aparıldıqdan 10-14 gün sonra xüsusi alətlər (Gracey Küretləri) və cihazlar istifadə edilərək (Vector Paro, Lazer) dərin diş əti cibli dişlərin kök səthi, tərkibində bakterial toksinlər olan, ərp və diş daşları təmizlənərək düzləşdirilir. Bəzi hallarda əlavə olaraq, ümumi və ya yerli diş əti cibi içinə antiseptik/antibiotik tətbiqi kimi, dəstəkləyici antibakterial müalicəyə ehtiyac ola bilər. Diş əti ciblərinin dərinlikləri bir miqdar azalsalar da, tamamən ortadan qalxmadıqları üçün, bu mərhələ mütamadi olaraq təkrarlanmalıdır. Bu mərhələdən sonra, əldə etdiyimiz diş əti sağlamlığını qorumaq məqsədi ilə, 3-4 aylıq fasilələrlə, parodontoloq tərəfindən dəstəkləyici müalicə aparılmalıdır.

IV. Diş əti xəstəliklərinə təsir edən risk amillərinin tənzimlənməsi

Bəzi risk amilləri diş əti xəstəliklərinin yaranmasına tək başlarına səbəb olmasalar da, onların inkişafını sürətləndirib və iltihabın olduğu şəraitdə müalicəni qeyri-sabit olması ilə nəticələndirə bilərlər. Bu amillərin aradan qaldırılması məqsədi ilə aşağıdakı bəzi işləmlər tələb oluna bilər:

  • Şəkərli diabeti və digər sistem xəstəliklərinin nəzarət altına alınması, siqaret və tütün məmulatlarının istifadəsinin azaldılması və ya tərgidilməsi

  • Dişləm sırasında çənələr arasında travmanın ortadan qaldırılması və bruksizmi olan xəstələrdə fərdi lövhələrin hazırlanması

  • Çənə sümüyündə zəifləmiş və laxlaması artmış dişlərin birləşdirilməsi 

  • Ümidsiz olaraq proqnozlaşdırılan dişlərin çəkimi

Diş əti Müalicəsi (Gingivit)

Diş əti Müalicəsi (Parodontit)

Diş əti Müalicəsi (Peri-implant Mukozit/Peri-implantit)

V. Dəstəkləyici diş əti müalicəsinin aparılması

Uğurlu diş əti müalicəsi həkim tərəfindən tövsiyə edilən gündəlik ağız boşluğu gigiyena təlim qaydalarına, dəstəkləyici diş əti müalicəsinin vaxtında aparılması və təyin olunmuş periodik kontrol müayinələrə tam zamanında müntəzəm riayət edilməsi ilə əməkdaşlıq tələb edir. Periodik kontrol müayinələri diş əti sağlamlığının stabilliyini təmin etmək üçün, xəstəliyin təkrarlanmayaraq, dəstək toxumaların yenidən dağılması ilə nəticələnmədiyindən əmin olmaq üçün həyati vacibdir. Dəstəkləyici diş əti müalicəsinin sıxlığı hər 3-6 aydan bir nəzərdə tutulur, diş əti xəstəliyinin ağırlığından və bu xəstəliyin o insanda fərdi inkişaf etmə riskindən asılıdır.

REKONSTRUKTİV DİŞ ƏTİ CƏRRAHİYYƏSİ

Diş əti müalicəsindən 6-12 həftə sonrakı kontrol müayinəsində, parodontoloq tərəfindən ağız boşluğu gigiyenası və əldə olunan diş əti sağlamlığını qiymətləndirmək üçün, ilkin müayinə sırasında olduğu kimi parodontoloji zond istifadə edilərək diş əti qanamasının varlığı və dişlər ətrafında cib dərinlikləri ölçülərək qeyd edilir və əlavə diş əti müalicələri haqqında tövsiyələr verilir. Bu zaman hər hansı bir dişin ətrafında diş ətinin cib dərinliyi ≥5 mm olquqda, rekonstruktiv diş əti cərrahiyyəsi uyğun görülə bilər. Bu dərinlikdəki ciblərdə, fırçalar və diş ipi xəstələr tərəfindən əlçatmaz olduğu üçün, bakteriyaların burada təkrar kolonizasiya olaraq yeni bir iltihaba və xəstəliyin təkrarlanmasına səbəb olur. Rekonstruktiv cərrahiyyə sırasında dişlərin kök səthindəki dərin təmizliklər sırasında əlçatmaz olan diş daşları tam təmizləndikdən sonra dişlər ətrafındakı sümükdəki qüsura uygun olaraq sümük qreftləri, toxuma regenerasiyası gelləri və kollagen membranlar kimi xüsusi biomateriallardan istifadə edilərək, diş əti xəstəlikləri nəticəsində zərər görmüş və ərimiş sümük yenidən bərpa edilir.

ÖNCƏ/SONRA

Böyütmək üçün şəklin üzərinə klikləyin.

© 2020 Cavid Ahmedbeyli